Dugu tɔn, Mali la. (siɲɛ fɔlɔ)


A ka c’a la, Mali dugu caman kɔnɔ, tɔn bɛ yen, n’o de ye demisɛnw faralen ye ɲɔgɔn kan jɛkulu kelen na dugu ka ɲɛtaa baaraw kama. A b’a cogo kɔrɔ la yɔrɔ dɔw la halisa, nga yɔrɔ dɔw la, hali ni a ma ban pewu, a tɛ kɛ i ko kɔrɔlen tugun. N b’a ɲini ka n da se o yɛlema in kunba dɔw ma kɔfɛ.
Dugu tɔn sinsinnen bɛ dugu demisɛnw kan k’a ta san 15 la fɔ san 40 ɲɔgɔnna ma, a taabolow bilalen bɛ sen kan ka ɲɛ walasa tɔndenw bɛɛ k’u ka kɛta dɔn, k’a waleya ni ŋaniɲa ɲumanya ye.
Tɔntigi n’a ka dankan sigilen bɛ tɔn kunna. Olu ye tɔn faamaw ye. U bɛ tɔn sariyaw sigi, k’u hakili to tɔn taabolo ɲuman na, ka bɛn ni bonya sabati dugu demisɛnw ni ɲɔgɔn cɛ. U bɛ kɛ tɔnbaara yɔrɔ bɛɛ la hali ni u tɛ fanganabaara kɛ i ko tɔndenw.
Kulu wɛrɛ dalen bɛ tɔnkuntigi n’a dankan kan n’o ye sofakuntigiw ni Sofa tɔw ye, mɔgɔ 5 walima mɔgɔ 6 ɲɔgɔ. Tɔnjeliw, kɛlɛbannaw, ani kolabɛnnaw b’o kulu in na. Sofakuntigiw b’u janto tɔndenw na baara taabolo ni tɔn sariyaw labatoli sira kan tɔntigiw ka yamaruya kɔnɔ.
Demisɛnw bɛ don dugu tɔɔ na cogodi?
A bɛ se ka kɛ yɔrɔ bɛɛ n’a ta kɛ cogo don, nga a ka c’a la, demisɛnw, kamalenw ni npogotigiw, ka bɔ san 15 la ka se san 16, u bɛ don dugu tɔn na. Ni demisɛn minnu mɔ diyara, olu bɛ don tɔn na n’a sɔrɔ la u bɛ u yɛrɛ ka du kɔnɔ baaraw kɛ hali ni u tɛ san 15 walima san 16 bɔ. Tɔn donni na, demisɛn hakɛ tɛ ta jate dukunda, demisɛnw bɛɛ bɛ don kunkɛ ɲɔgɔn kunda hali ni a sɔrɔ la demisɛn 1dama bɛ du dɔ kɔnɔ, ni 6 bɛ du dɔ kɔnɔ.
Tɔnkuntigiw bɛ yɛlɛma waati jumɛn?
Dugu minnu ka bon, demisɛnw ka ca kulu kulu, tɔntigiw bɛ falen san 3 o san 3. Ni dɔw bɔra yen, minnu dalen bɛ olu kan si la, olu bɛ sigi tɔnkuntigya la.
Dugu dɔgɔmanw kɔnɔ, demisɛnw man ca yen, tɔnkuntigi bɛ fale san 5 o san 5.
N m »a fɔ a tɛ kɛ, nga a ka gɛlɛn tɔnkuntigi dɔ ka gɛn ka bɔ tɔn kunna ka sɔrɔ a ka tɔnkuntigiya san hakɛ ma ban. Tɔnkuntigiya ye jɔdaba ye dugu kɔnɔ, wa a tɔgɔ ka bon fana. O la, tɔnkuntigi bɛɛ b’a jija walasa a bɛ se ka tɛmɛ a sigira min nɔ na kan bawo o de ye dugu taaɲɛ sira ye wa dugu mɔgɔw bɛɛ ɲɛ jɔlen bɛ a la k’a lajɛ tɔn bɛna kɛ a bolo cogo min na. O la tɔntigi bɛɛ diyagoyalen don, walasa k’a yɛrɛ tɔgɔ n’a ka du tɔgɔ makara, ka baara kɛ, ka baara kɛ kosɛbɛ, ka baara ɲuman kɛ walasa ka dugu bɔ nɔgɔ la a ka waati kɔnɔ. O de ye tɔntigiw ka
kunnawolo ye.
Sariya fɛn o fɛn mana bɔ san fɛ tɔntigiw ni sofaw yɔrɔ, tɔndenw b’olu minɛ ni bonya ye k’olu labato ka baara kɛ ka ɲɛ.
Ni min ye filimako kɛ, o bɛ ɲagin kankarida caman kɔ fɛ. A ka can a la, o filimako ninnu ye sebaliya joona baara yɔrɔ la, baara kolon kɛ ani ɲɛmɔgɔ dɔgɔya. N’o bɔra a la, filimako kɛli ka dɔgɔ tɔn kɔnɔ. Woro de bɛ kɛ ka ɲaginni ninnu sara, a dɔgɔyalen ye woro 10 ye. Tuma dɔw la, ɲaginni bɛ taa fɔ woro 20 walima woro 30, deli bɛ se ka kɛ min na ka dɔ bɔ a la fɔ ni jalaki tigi ma yaadalenya kɛ.
Tɔn ka baara ye mun ni mun ye?
Sobililiw, kɔɲɔ baara misɛn dɔw, dugu bɔlɔnw furanni baaraw bɛ kɛ fu tɔn fɛ dugu kɔnɔ. Tɔn ka baara fanba bɛ kɛ sɔmiɲɛ waati ka ɲɛsin cikɛ ma minnu bɛ sara, n’o wari bɛ tɔn dɛmɛ ka ko caman ɲɛnabɔ dugu kɔnɔ. Dugu kɔnɔ, du dɔw mago bɛ baarakɛlaw la walasa ka ka se k’u ka forow bɛɛ cikɛ. Du tigiw bɛ tɔn weele ka taa u ka foro siyɛn. O sara bɛ se ka kɛ ɲɔ kilo 50 ye walima kilo 100. A bɛ se ka kɛ ba ɲɛnɛma 1 walima 2 ye. Forow bɛ se ka bonya ɲɔgɔn ye cogo min na, u saraw bɛ se ka bonya ɲɔgɔn ye o cogo la.
Musow fana tɔgɔla foroninw b’u bolo, muso dɔw bɛ tɔn weele ka taa u ka forow siyɛn. Foro bɛ n’a sara hakɛ don, nga a kɛra cogo o cogo, dugu tɔn bɛ forow baara kɛ sara la, min tɛ kamalen kɔrɔ tile sara bɔ. O la, dugu tɔn bɛ wari dɔ sɔrɔ ka dugu dɛmɛ, ka dugu ka ɲɛtaa baaraw kɛ, ka ɲɛnajɛw kɛ dugu kɔnɔ, wa forow fana bɛ siyɛn sara la min tɛ forotigiw tɔɔrɔ.
Dugu tɔn, Mali la. (siɲɛ fɔlɔ)

Publicités

Laisser un commentaire

Entrez vos coordonnées ci-dessous ou cliquez sur une icône pour vous connecter:

Logo WordPress.com

Vous commentez à l'aide de votre compte WordPress.com. Déconnexion / Changer )

Image Twitter

Vous commentez à l'aide de votre compte Twitter. Déconnexion / Changer )

Photo Facebook

Vous commentez à l'aide de votre compte Facebook. Déconnexion / Changer )

Photo Google+

Vous commentez à l'aide de votre compte Google+. Déconnexion / Changer )

Connexion à %s