Poyi : kan

???????????????????????????????N kanɲɛ joli ?

N kanɲɛ kelen

N kanɲɛ joli ?

N kanɲɛ fila

Mɔgɔ danbe de b’i kan na

N’i kan tununna, i danbe bɛ tiɲɛ

K’i kɛ dɔnbagalafili ye

Kɔnɔ tɛ wara tɛ

Sodɔn o jidɔn o

Yɛrɛdɔn de ɲɔgɔn tɛ

Publicités

Manden Donsolu Kalikan

Kamajan kulu, Siby

Kamajan kulu, Siby

Texte bilingue malinké-français recueilli par Youssouf Tata Cissé, retranscrit par Gérard Galtier (gerardgaltier at noos.fr), suivi de la traduction française

Note sur la retranscription du « Manden Kalikan (Charte des Chasseurs du Mandé)

Le texte ci-dessous est basé sur la version publiée par Youssouf Tata Cissé dans « La Charte du Mandé et autres traditions du Mali », éditions Albin Michel, 2003. Cette transcription a le grand avantage de n’utiliser aucun caractère phonétique spécial, ce qui rend sa reproduction très facile sur l’ensemble des imprimantes. Le parler utilisé est une forme de malinké (maninka) des textes de griot de la région de Kangaba au Mali.

Gérard Galtier, (Responsable d’édition, auteur d’une thèse sur les parlers mandingues) Email : <gerardgaltier at noos.fr>

Manden sigila bèèn ni kanu le kan, ani hòrònya ni badenya.

O kòrò le ko siyawoloma te Manden tugun.

An ka kèlè kòrò dò filè nin di.

O la sa, Sanènè ni Kòntròn dennu be na u kan bò

dunya faan tan-ni-fila ma,

Manden bèè ladèlen tògò la.

1.

Donsolu ko :

Ko nî bèè : nî ;

Ko tonya koni don, ko nî be bò fònyò na nî nya,

Ko nka nî man kòrò ni nî di,

Ko nî man fisa ni nî di.

2.

Donsolu ko :

Nî bèè, nî ;

Nî tòòrò sarabali te.

O la sa,

Ko mògò si kana bila i sigi-nyògòn na,

Ko mògò kana i mògò nyògòn nî matòòrò,

Ko mògò kana i mògò nyògòn lajaba.

3.

Donsolu ko :

Ko bèè k’i jaan to i mògò nyògònnu na,

Ko bèè k’i bangebagalu bato,

Ko bèè k’i dennu lamò a nya ma,

Ko bèè k’i la lumògòlu ladon.

4.

Donsolu ko :

Ko bèè k’i jaan to i faso la ;

Ko n’i nò a mèn ko faso, n’o ye jamana di,

Ko mògòlu ko don,

Ko ni mògò banna jamana wo jamana kò kan,

Ko o jamana wo dugukolo yèrè be nyanafin.

5.

Donsolu ko :

Ko kòngò man nyi,

Ko jònya man nyi ;

Ko kòngò ni jònya nyògòn ko jugu te,

Dunya-so yan.

Ko ka ton ni kala to annu bolo,

Ko kòngò te mògò faga tugun, Manden,

Ni jaa kèra nafèn di ;

Ko kèlè te dugu ti tugun, Manden,

Ka a jòòn bò ;

Ko nègè te don mògò da rò tugun, Manden

Ka wa a feere ;

Ko mògò te bugò tugun, Manden,

Sanko k’a faga,

K’i ye jòòn-den di.

 6

Donsolu ko :

Ko jònya si lasala bi,

Manden dènèn n’a dènèn ;

Ko binkanni dabilala bi, Manden,

Ko nyani jugu banna bi, Manden.

Kòngò man nyi,

Malo te kòngòtò la ;

Nyani man nyi,

Jò-yòrò te nyanibagatò la ;

Danbe te jòòn na

Dunya yòrò si.

7

Fòlò mògòlu ko :

Ko mògònin-fin yèrè-kun,

A kolo n’a buu

A sèmè n’a fasa,

A golo n’a fari kan si,

Ko olu be balo suman ni ji le la ;

Ko nka k’a nî be balo fèn saba la :

Sago na mògò ye,

Sago na kuma fò,

Ani sago na ko kè ;

Ko ni nin fèn saba dò ye nî majè,

Ko nî be tòòrò,

Ko nî be tyòòlò.

O la sa, donsolu ko :

Ko bèè wasa b’i yèrè rò,

N’a ma kè i faso tana tinya di ;

Ko bèè ta ye i sòròfèn di.

Manden kalikan filè nin di,

Ka a da dunya bèè ladèlen tolo kan.

Fililatilennan bamanankan sɛbɛnni na ɔridinatɛri kan

Nin hakilina in tun bɛ to ka taa ka segin nin san damadɔ tɛmɛnen ninnu na, nka bi, a sera ka kɛ.

Ka sɛbɛnni kɛ ni ɔridinatɛri ye, o tun ka kan ka kɛ ko nɔgɔman ye Mali gafesɛbɛnnaw bolo. Nka, a ko filɛ dɛ: waatijan kɛra ka sɔrɔ ɲɛ ma sɔrɔ banankan sɛbɛnniko la ɔridinatɛri kan. O ko ɲɛɲinina ka caya, bawo, ni min kɛra o tɛ bɛn, dɔ wɛrɛ bɛ kɛ. Ɲɛ sɔrɔla o ko la, bawo ni « inikɔdi » ye, diɲɛ sigininden bɛɛ bɛ se ka don ɔridinatɛri kɔnɔ.

Siginindenw kɔfɛ, daɲɛw bɛ yen. A kɛra bamanankan ye o a kɛra kan wɛrɛw ye o, n’an bɛ sɛbɛnni kɛ, an b’an yɛrɛ ɲininka ko n’a ya sɔrɔ é don walima ni è don (tubabukan na). Bamanankan fana na, daɲɛ dɔ sɛbɛntɔ la, an b’an yɛrɛ ɲininka tuma dɔw la k’a  dɔn n’a y’a sɔrɔ o de bɛ sɛbɛn walima ni ɔ de bɛ sɛbɛn, daɲɛ dɔw fana na, ni ny de bɛ sɛbɛn walima ni ɲ de sɛbɛn, dɔ fana na, u walima w

Bi, fililatilennan minnu labɛnna ɔridinatɛri kan, olu bɛ se k’o ɲininkali ninnu bɛɛ jaabi: ni daɲɛ ma sɛbɛn ka ɲɛ, kala bilenman bɛ ci a kɔrɔ, ɔridinatɛri bɛ sɔrɔ k’a daɲɛ in jɔgɔnw jira i la, minnu sɛbɛnnen don ka ɲɛ walasa i k’i ɲɛna ta: a bɛ fɔ o de ma ko « filisɛgɛsɛgɛlan » walima « fililatilennan » N bɛ sigasiga ka dan  « filisɛgɛsɛgɛlan » dama ma, bawo « filisɛgɛsɛgɛlan » tɛ se ka jɔ « fililatilennan » jɔyɔrɔ la, k’a sababu kɛ o ka baara nafa ye sɛbɛnni kɛko ɲuman diyagoyali ye  sɛbɛnnikɛlaw kan, o min kɛra sababu ye ka gafebɔla dɔw ni kunnafonisɛbɛnna dɔ ka baara tiɲɛ. Nka bi, o gafew dɔw ni o kunnafonisɛbɛnw dɔw fallen bɛ filiw la, diɲɛ tɛ se ka kɛ ni min yɛrɛ ye san tɛmɛnnenw na bawo u bɛ gɛlɛya yɛrɛ don sɛbɛnfɛn kalanni na kosɛbɛ.

Ɔwɔ, nka a ko filɛ dɛ: A tɛ kan bɛɛ la, nka fililatilennan bɛ kan 40 ɲɔgɔn na. Kan dɔw ta yɛrɛ barika ka bon kosɛbɛ. Tubabukan ta la, an b’a kɔlɔsi ko Kanada tubabukan bɛ yen… nka, Likizanburu ta fana bɛ yen ani Monako ta ! Fililatilennan bɛ Farafinna kan 3 dɔrɔn de la : suuwahili, (n’o ye batuw ka kan ye Farafinna kɔrɔnyafan fɛ), shɔna ( Zinbabuwe) ani malagasi (Madagascari). Sisan, an bɛ se k’a jate ko bamanankan farala o kan ninnu kan fililatilennanko la.

Bamanankan fililatilennan bɛ sɔrɔ Open Office, Libre Office, Néo Office, ani Windows, Mac, ni Linux kan.

Mun de y’o baara in kɛli nɔgɔya? A fɔlɔ ye kanko ɲɛɲinibaga dɔw ka cɛsiri ye, minnu ye siginindengafew ni sɛbɛnnisariyaw gafe carin nin san tɛmɛnnen ninnu na:  o siginindengafew, sɛbɛnnisariyaw gafe i n’a fɔ cayalan ni daɲɛ kura dilannanw  ninnu bɛ sɔrɔ ɔridinatɛri kan sisan.  Olu bɛ se ka bayɛlɛma k’u labɛn walasa ɔridinatɛri bɛ se k’u lakodɔn sɛbɛnni kɛtɔ. O kankoɲinina ninnu ni ɔridinatɛriko dɔnbaa ŋanaw bɛɛ ka sugonw bɛnna kelen ma… Ne y’olu dɔ ye. Ne ye kalanden fitinin ye bamanankan na, kalanden fitinin min bɛ dɔnnin dɔn ɔridinatɛriko taabolo fana na dɔnnin. (Jan Jaki Meriki)

A bɛ baara kɛ coodi ?

Ni mɔgɔ min bɛ baara kɛ n’a ye don o don, fililatilennan bɛ diya o bolo ka t’a fɛ. An tɛ jɔrɔ tugun k’a fɔ ko an bɛna fili caman kɛ an sɛbɛnni kɛ tɔ. An tɛ se k’a fɔ ko an tɛna fili kɛ tugun, bawo  fililatilennan tɛ se k’a bɛɛ kɛ, an fana jɔyɔrɔba bɛ filiw dɔgɔyali la n’an bɛ baara la ni fililatilennan ye. A bɛ i ko baarakɛminɛn tɔw. N’i bɛ ka baara kɛ n’a ye, i b’a kalan ka t’a fɛ, i b’a faamuya kosɛbɛ ka t’a fɛ.

An ka missali dɔ ta :

Nin ye nsiirin dɔ ye min sɛbɛnna papiye kan Umaru Jara fɛ, n’o ye lakɔlikaramɔgɔ ye. O nsiirin kelen in sɛbɛnna ɔridinatɛri kan :

warabilen (1)

An b’a kɔlɔsi k’a fɔ ko ci bilenman kɛlen bɛ daɲɛ dɔw kɔrɔ : Nbɛ, tuɲan, Libaabanun, mɔgɔnifin, jɛlenbɛ, naafɔ.

An d’a la fɔlɔ k’a fɔ ko mɔgɔ min bɛ sɛbɛnni kɛ ɔridinatɛri kan, o de bɛ ci bilenman kɛlen ye daɲɛ ninnu kɔrɔ. N’o tɛ, n’i ye ɔridinatɛri sɛbɛnni bɔ papiye kan, ci ninnu tɛ se tugun ! O kɔfɛ, sɛbɛnnikɛla bɛ se ka daɲɛ cilen ninnu sɛbɛn cogo ɲuman  ɲininkali kɛ ɔridinatɛri la. N’a bɛ fɛ k’o kɛ, a b’i tɛgɛ digi ɲinɛnin kininyanfan kan. Ɔridinatɛri bɛ sɔrɔ ko « N bɛ » de ka kan ka sɛbɛn « Nbɛ » nɔ na.

Nka, aw y’a kɔlɔsi k’a fɔ ko ɔridinatɛri nalonen don dɔnnin. A bɛ daɲɛ dɔw jira minnu n’a ye sɛbɛncogo kelen ye i n’a fɔ « Bɛn », ka sɔrɔ a tɛ jigin an kɔnɔ yɛrɛ k’o daɲɛ in don o yɔrɔ la kumasen in kɔnɔ. O b’a jira ko ɔridinatɛri tɛ kumasen n’a sɛbɛncogo sariyaw dɔn. A bɛ daɲɛw dɔn, u bila bilalen u dan na, nka sira min bɛ daɲɛw ni ɲɔgɔn cɛ walasa ka kumasen labɛn, ɔridinatɛri t’o dɔn : ɔridinatɛri bɛ daɲɛ ni daɲɛ jɛkulu dɔ da ɲɔgɔn ma, a ni minnu bɔlen bɛ ɲɔgɔn fɛ siginindengafe kɔnɔ. N’i « tuɲan » lajɛ, ɔridinatɛri t’a dɔn k’o ye « tiɲɛ » ko ye, nka  n’i ye « mɔgɔnifin » lajɛ, a b’a dɔn k’o ye « mɔgɔninfin » ko ye. A bɛ sɔrɔ k’o jira i la.

An bɛ se ka duguw ni jamana tɔgɔw sɔrɔ nin siginindengafe in kɔnɔ fɔ ka se kɛmɛ saaraw ma, nka an bɛ se k’a fɔ alisa ko a ma dafa fɔfɔ: an b’a kɔlɔsi yan, k’a fɔ ko ɔridinatɛri tɛ nin dugu in dɔn n’o ye Libaabanun ye,bawo a bɔlen b’a fɛ i ko dugu in tɛ diɲɛ kɔnɔ, nka, mɔgɔ min ye nsiirin bɔ, o ye dugu in tɔgɔ bila nsiirin kɔnɔ ten. Daɲɛ 15.000 bɛ sɔrɔ siginindengafe min kɔnɔ, o fana ye belebele ye. O bɛɛ la, an bɛ se k’a fɔ ko caman b’a jɛ ka d’a kan, jeliw kumatɔ la bɛ daɲɛ caman fɔ, olu t’a kɔnɔ. Baarada caman fana tɔgɔ ma tilen a kɔnɔ kosɛbɛ…An b’a ɲini sɛbɛnnikɛlaw fɛ, u k’an dɛmɛ n’olu ye walasa an bɛ se k’olu ta ba la baara nataw la.

An ka misaali dɔ ta

Nin ye sɛbɛnni ye min bɔra Tumani Yalam Sidibe ka gafe dɔ kɔnɔ. Ne de ye ɲɛw k’a la. Ɲɛ ninnu bɛ yan walasa k’a jira ko fililatilennan bɛ sɛbɛnni sariya wɛrɛw dɔn minnu jiralen tɛ u dan ma siginindengafe kɔnɔ. O la nɔgɔman dɔ ye cayalan jirali ye daɲɛw laban na ni ɲɛ ɲugujilaman ye i n’a fɔ « tungafɛtagalaw ». Daɲɛ dorokolen minnu tɛ siginindengafe kɔnɔ, nka n’olu fana ye bamanankan diyalan dɔ ye, olu bɛ ye ɲɛ nɛrɛlaman na i n’a fɔ « masirimafɛn ». kumasen labɛnni ni walew ye, olu sariya bɛ jira ni wiyolɛ ye i n’a fɔ : « kɛra », « sɔnnen ». Kɔnɔrɔ dɔw fana bɛ sɔrɔ giri la i n’a fɔ  « janjo », nka janjon tɛ. « segi » (« segilen ») na, « segin » nɔ na min bɛ sɛbɛn (« seginna ») na. Dɔ wɛrɛw bɛ yen i ko  « ya » « yamaruya » la, missali la tugun.

Daɲɛ caman bɛ yen ci bilenman tɛ minnu kɔrɔ

« Cɛmalenbugu » tɛ siginindengafe kɔnɔ. O la, ci bilenman bɛ « Cɛmalenbugukaw » kɔrɔ. Nka ci bilenman tɛ kɛ Segukaw kɔrɔ bawo bɛ siginindengafe kɔnɔ. N’i ye dugu dɔ tɔgɔ sɛbɛnko caman kɛ, n’i t’a fɛ ci bilenman ka kɛ a kɔrɔ tuman bɛɛ k’i degun, i bɛ se ka « ignorer l’erreur pour ce mot à l’avenir » (nin to a cogo la siɲɛ wɛeɛe)  ta ba la.

Ci bɛ « jagabo » kɔrɔ bawo siginindengafe bɛ « jakabo »,  dɔrɔn de dɔn. Min ye « Fɛrɛbɔ » ye, siginindengafe bɛ Fɛɛrɛbɔ jira i la o la. O la sa, nin ɲɛ in bɛɛ lajɛlen filiw latilenni tun tɛ tɛmɛ sekɔndi 3 kan.

Ko nataw :

An bɛ fɛ kanko dɔnbaga ŋanaw ka baara kɛ ni nin fililatilennan in ye kosɛbɛ walasa k’an dɛmɛ ka dɔ fara a kan. O baara ninnu misaliya dɔ filɛ: sɛbɛnnikɛla caman ka jɛ ka kitabu kelen labɛn furakɛliko kama togodaw kama (o poroze bɛ se ka lajɛ yan: http://www.dokotoro.org) – A ka kan bamanankan min bɛ o kitabu in kɔnɔ, o bɛɛ ka sɛbɛn sɛbɛncogo kelen na ka bɔ a daminɛ na fɔ a laban na! Baara bɛ se ka kɛ ni  fililatilennan in ye o poroze in na. O bɛ kɔfɛ, demisɛn minnu bɛ bamanankan kalan lakɔlisow la, olu bɛ se ka baara kɛ ni fililatilennan in ye. N’o kɛra, o b’a to an ka kunnafoniw sɔrɔ ka bɔ lakɔlisow la fililatilennan in kan, wa o bɛ diya an ye kosɛbɛ.

Anw b’an jija kosɛbɛ ka dɔ fara siginindengafe in kɔnɔkow kan. O la, aw ka hakilinaw sɔrɔli b’anw dɛmɛ o baaraw la kosɛbɛ! O baara nata ninnu na, an bɛ fɛ ɔridinatɛri ka se ka daɲɛ sugantita caman jira ni kekunya ye ka t’a fɛ. Fililatilennan ka se ka kumasen sariya filiw jira. O tamasiyɛw de filɛ nin ye ci ɲugujiman na…An bɛ fɛ ka siginindengafe dɔ fana labɛn min bɛ se ka daɲɛw kɔrɔw fɔ, a ni daɲɛ minnu n’a kɔrɔw ye kelen ye bamanankan na, … A tɔ bɛ na !

ce-jalamugufintigi

Tugusira dɔw filɛ nin ye :

Baara bɛ kɛ ni Siginindengafe ye fililatilennan in kan :

Fililatilennan Open Office, Libre Office, Néo Office… kan

Fililatilennan Firefox ani Thunderbird bataki citɔla kama Ɛntɛrinɛti kan

Kilawiye tubabukan/bamanankan naWindows kan :

Kilawiye tubabukan/bamanankan na  Mac OSX kan :

Walasa tiɲɛniw dama kana tɛmɛ, u ye kuran nɛgɛjuru tigɛ n’u bolo ye

dsc00211Tasuma min ye aritizana minɛ Bamakɔ suguba kɛrɛfɛ karidon, desanburukalo tile 15, san 2013, nɛgɛɲɛ 6 waati wula fɛ, a ye tiɲɛni kɛ kosɛbɛ. Tiɲɛni ninnu fanga tu bɛ bonya ka tɛmɛ nin bɛɛ kan, ni nin kamalen fila ninnu ka nin wale in tun tɛ, wale min na, u y’u « u ni di !» U kuran nɛgɛjuru tigɛ n’u bolo ye.

Jateminɛw y’a jira k’a fɔ ko tiɲɛninw hakɛ bɛ se 426 185 000 ma. Walasa tiɲɛni tɔ kana bonya ka t’a fɛ kuran fɛ, Solomani Sirima ani Bokary Kɔntawo, y’u ni di, k’u pan ka kuranjuru tigɛ n’u bol oye. O de kɛra sababu ye ka caman bɔ tasuma ka tiɲɛnida la kosɛbɛ.

 Yalima an bɛ se ka  Solomani Sirima ni Bokary Kɔntawo ka nin wale in bila da jumɛn in dala?

K’a tan in don in ka n’a bila bi la, n bɛ n yɛrɛ ɲininka don o don, k’a dɔn n bɛ se ka nin kamalen ninnu ka wale jate min ye. O kama, nin kuma sen in bɛ na n hakili la tuma bɛɛ: nin kamalen fila ninnu ma foyi ɲini, u ma fɛn di yɛrɛ, nka, u y’u yɛrɛ forikolo n’u ni di walasa ka jamana ka nin yɔrɔba in ni hadamadenw ni kisi.

DSC00214 U y’u yɛrɛ ni de di wa?

N’a sɔrɔla i ko n y’a faamu cogo min na ko «ni dili de ye ka mɔgɔ tɔw kanu  i ko yɛrɛ, k’u bolofɛnw minɛ k’u lakana i ko i yɛrɛ taw », n bɛ se k’a jate ko  Solomani ni Bokary y’u ni di nin ko in na. U ye cɛfarinya jira n’u kɛwale ye jamana konko la n’u diɲɛni ye u ni ko.

Walasa k’u waleɲuman dɔn, Maliden dɔ na nin cɛfarinya in to u hakili la waati bɛɛ, u ye min kɛ jamana kunko la. Baro dɔw kɛta tiwitɛri kan, olu b’o waleɲuman dɔn in jira.

O dɔ ye @korofina2 ka fɔlen dɔw ye.  Hali n’a y’a sɔrɔ a ka fasokanu n’a ka waleɲumanw fasoko la, olu bɛ dibi la fɔlɔ, @korofina2 tigi ye mɔgɔ ye min tulo madalen bɛ fasokunawolokow ni faso taaɲɛ walew bɛɛ fɛ waati bɛɛ, wa n’a ye min lakodɔn, a b’a seko k’o la.

A ma to kɔ fana nin kamalen fila in ka nin cɛfarinya walen in na.

A y’a sɛbɛn:

 « @AbdoulKarimDiar@Fasokan : O ye tiɲɛ ye, cɛfarinw don, wa u ka kan ka minɛ o cogo la Mali fɛ. wa an tɛ ɲinɛ jamana kɔrɔnyafan fa na kɔ.

Fɔ bi, an bɛ @korofina2 ka sɛbɛnninw kalan tiwitɛri kan don o don min b’a jira ko a cɛ sirilen bɛ nin kamalen fila in ka nin wale in na:

« @Fasokan U ka kɛnɛ u ni na, an bɛ Ala barika da. An ka cɛfarinw ni foli ka kan. U ma yamaruya ɲini k’u ka wale kɛ ! U ni ce u ka kɛta kɛli la ! #ASSAM »

@korofina2 sigilen bɛ Bamakɔ yan nka, mɔgɔ wɛrɛw bɛ jamana kɔ kan, olu fana y’u ka waleɲuman don jira nin ko in tiwitɛri kan.

I n’a fɔ @korofina2 y’a jira cogo min na, n ka laɲini ye an ka ɲɛmɔgɔw ka waleɲumandɔn jɔnjɔn di nin kamalen fila in ma. An b’a seko kɛ o la.

 

 

Bamakɔ: Tasuma ye aritizana minɛ

dsc00211

Kari, desanburukalo tile 15, san 2013, nɛgɛɲɛ 6 waati wula fɛ, tasuma ye atisana minɛ, Bamakɔ suguba kɛrɛfɛ. A fɔcogola, tasuma ma aritizana fan bɛɛ minɛ. nɛgɛfagalaw ni masirimanfɛn feerela minnu bɛ aritizana soba kɛrɛfɛ; tasuma y’olu ka magazɛnw ni butigiw de minɛ ka taa misiriba fan fɛ.

Mun nana ni tasuma in ye ?

A fɔbagaw fɛ, tasuma in jubɔra kuran de la. kuran kɛeln ka tasuma kunfɔlɔ mɛnɛ, o kɛra butigi min kɔnɔ, o mɔgɔw  y’a lajɛ ka tasuma faga ni ji ye. « jaja, o tɛ kɛ dɛ ! » Ji bɔn tasuma kan, o ye tasuma tɔ jama. Gazi min fana mɛnɛnen tun bɛ o yɔrɔ la, o ye dɔ fara tasuma ka jaman tɔ kan ka t’a fɛ.

Pɔnpiye mɔgɔ ye gɛlɛya sɔrɔ u seli la o yɔrɔ la

Aritizana sigilen bɛ Bamakɔ suguba kɛrɛfɛ. Feerekɛlaw, sannikɛlan ani bɔbilitigiw ɲagaminen o yɔrɔ la, o nana ni gɛlɛyaba ye walasa pɔnpiye mɔgɔw ka se ka sira sɔrɔ ka taa tasuma in faga. O sirako gɛlɛya in kɛra sababu ye ka dɔ fara tasuma ka tiɲɛni kan bawo pɔnpiye ma se ka se joona.

Bandiw y’u sen don ko la

Bandiw ka ca o yɔrɔ in kosɛbɛ. tasuma ma se butigi minnu kɔnɔ,  bandiw fana y’olu dɔw kɔnɔfɛnw bɛɛ cɛ ka taa n’u ye. O butigi ninnu dɔ ye Yaya Kulubali ye. Bandiw y’o bagabaga ni muru ye a ngɔnɔ kan, k’a ka minɛnw bɛɛ cɛ a ka butigi kɔnɔ ka taa.

Tasuma ye tiɲɛni kɛ kɛsɛbɛ

Nɛgɛɲɛ 10 waati su fɛ, pɔnpiye mɔgɔw sera ka tasuma koron, nka o y’a sɔrɔ tiɲɛni caman kɛra ka ban. Jateminɛw ni kasara sɔrɔbaw y’a jira k’a fɔ tiɲɛni min kɛra, o hakɛ bɛ taa i jɔ fɔ 426 185 000 na. Tiɲɛni sɔrɔbaw bɛnna aritizan mɔgɔ 30, jagokɛla mɔgɔ 103, magazɛn 25 ani gwa 77 ma.

Ala k’an kisi ni ɲɔgɔnna wɛrɛ ma.

 

 

Shɔgosi todogoda la

Sɔgosi tododa la

Sɔgosi tododa la

Okutɔburukalo ni nowanburukalo ye sɔ bɔli n’a gosili waati ye duguw kɔnɔ. Sɔ ye sɛnɛfɛn telimanw dɔ ye min bɛ togodala mɔgɔw dɛmɛ ka kɔngɔko gɛlɛya waati tɛmɛ.

Ne sera so tile fila ka sɔrɔ seli ma se fɔlɔ. Ne bɛnna ni demisɛnnin dɔw ye sɔgosi la. Ani ɲɔgosi bɛɛ ye kelen ye. N y’a sɔrɔ demisɛn ninnu kɛlen bɛ ka sɔ yɛrɛkɛ kɛnɛba jɛlen dɔ kan, ka bin k’a gosi n’u ka berew ye. O kɛra n ka san 2013 selila taa diya fɔlɔ ye, bawo demisɛn ninnu yeli sɔgosi la, o kɛra sababu ye ka n hakili lajigin waati  la, waati duman min na, ne yɛrɛ tun bɛ fara foroba ɲɔgosilaw kan ɲɔgosi la an ka dugu la.  O waati la, ɲɔ tun bɛ gosi bolo la a mana caya cogo o cogo la. O y’a sɔrɔ mɔbilila ɲɔgosi ma caya fɔlɔ i n’a fɔ an b’a ye cogo min na bi. O fana tun ye waati duman dɔ ye bawo, dugu kamalenw bɛɛ tun bɛ fara ɲɔgɔn kan don o don ka ɲɔ gosi ni ɲɔ tigɛ banna. Du minnu ka bon, kamalenw tun bɛ se ka tile fila walima saba k’o ɲɔgosi la. Tuma dɔw la, walasa a ka teliya, kamalenw tun bɛ ci bila u terikɛw ma dugu wɛrɛw la u ka na u dɛmɛ ɲɔgosi la. O tun ye dama ye terimaw ni ɲɔgɔn cɛ kɛrɛfɛ duguw ni ɲɔgɔn cɛ. N ye jɔ ka demisɛn jateminɛ u ka baara la. N y’a kɔlɔsi ko u bɛ min nɔ fɛ, o de ye ka bere da sɔ kunna, a kisɛ ka bɔ, nka, u ma nafa ba ye bere jigin cogo la walasa a mankan ka diya i ko a tun bɛ kɛ kɔrɔlen cogo min na ɲɔ gosi sen fɛ. U t’o si dɔn yɛrɛ bawo o ye kɔrɔlenko ye demisɛnw ma min ye kosɛbɛ, wa o bɛ ɲini ka ban pewu. Ɲɔgosi bɛ kɛ mɔbili de la sisan. Berew binkan ka kan ka mankan min bɔ, o tun bɛ demisɛn ninnu ta jɛ. O kama, n gɛrɛla u la k’o kɛcogo ɲɛ fɔ u ye. An sɔrɔ la k’a lajɛ n’a bɛ ɲɛ.

N y’a jira demisɛnw na fɔlɔ k’a fɔ ko berew ka kan ka kunkan saba bɔ diyagoya la,  kunkan minnu ye kelen ye ka fɔ fɔ ɲɔgɔn kɔ. O kunkan saba ninnu bɛ bɔ berew bin cogo la sɔ kan ali ni mɔgɔ ka ca. Yan, anw tun ye mɔgɔ duuru ye. O la, diyagoya tun don, kunkan kelen tun ka bɔ mɔgɔ kelen ka bere fɛ a damana, kunkan tɔ fila ka bɔ mɔgɔ fila fila fɛ. N’a sɔrɔ la ko an tun ye mɔgɔ tan ni duuru ye, kunkan saba tun bɛ mɔgɔ duuru duuru fɛ diyagoya la. O dela, ni mɔgɔ cayara cogo o cogo, u bɛ tila saba ye, tila kelen kelen bɛɛ b’a ka kunkan bɔ, min ka di tulo la kosɛbɛ. O kunkan ninnu bɔ bɔli ɲɔgɔn kɔ ni berew ye, o de bɛ mankan duman in di. Demisɛnnin ninnu ye ɲɛfɔli faamu, nk’a kɛli gɛlɛyara i n’a fɔ aw b’a faamu wido kɔnɔ cogo min na.

N danna kunkan diyali ɲɛfɔli ma demisɛnw ye, n’o tɛ minnu ye ɲɔgosi kɛ togodaw la yanni u ka na dugubaw kɔnɔ, olu b’a dɔn ko dɔnkili dumanw fana tun bɛ da ɲɔgosi sen fɛ ɲɔgosilaw tun bɛ dɔnkili kɔrɔbaw da. Kɔrɔw tun b’o dɔnkiliw la : ka dusu ta, ka ɲɔgɔn dalakɔrɔbɔ, ka demisɛnw ladi…

SɔKISɛ tonnen

SɔKISɛ tonnen

Ɲɛfɔli ninnu diyara demisɛnninw ye kosɛbɛ k’a sababu kɛ u ye o si dɔn. Demisɛnw tilala min kɛ, u baw ye sɔ suuru, k’a kisɛ bɔ k’a ton.

Balikukalan tɔgɔla don diɲɛ kɔnɔ, san 2013

DSCN1972San o san, i n’a fɔ jamana tɔw b’a kɛ cogo min na, Mali bɛ sɛtanburukalo tile 8 waleya n’o ye balikukalan tɔgɔla don ye diɲɛ kɔnɔ. Ɲinɛn san 2013 ta waleyaliw damniɛ baaraw kɛra juma don, sɛtanburukalo tile 27 san 2013, Bamakɔ lajɛsoba kɔnɔ, Mali la. O ɲɛmɔgɔya tun bɛ jamana kalanko Minisiri bolo n’o ye Togola Jakeline Mari Nana ye. An ka jamana Minisiri caman tun bɛ o kɛnɛ kan ani INƐSIKO ka nɔna bila Mali la. Ɲinɛnta kunkan tun ye : balikukalan jɔyɔrɔ bɛn ni kelenya sabatili jɛɛmu fanga sabatili la.

Mali ka kan k’a cɛsiri alisa balikukalan taaɲɛli ni an ka fasokanw lakodɔnni na.

A ka dantigɛli sen fɛ, Jamana kalanko Minisiri, Togola Jakelini Mari Nana ye caman fɔ baaraw ni taabolo yiriwalenw kan minnu sababu b*ra balikukalan na  an ka jamana kɔnɔ. Nka, a y’a jira fana k’a fɔ k’o minnu kɛra, olu tɛ bɔli kɛ, ko jamana gofɛrɛnama ni dɛmɛbajɛkuluw ka kan k’u cɛsiri alisa walasa balikukalan ka san sɔrɔ ka taa a fɛ an ka jamana kɔnɔ bawo, kɛlenw bɛɛ kɔ fɛ , jamanaden caman de bɛ yen alisa, minnu bɛ kunfiya dibi kɔnɔ, janko musokunda.

Ko caman kɛra nin balikukalan tɔgɔlan don in baaraw datigɛli sen fɛ an ka lajɛsoba kɔnɔ Bamakɔ, minnu bɛ tun bɛ balikukalan nafa fɔ an ye hadamadenya, jɛɛmu fanga ani sɔrɔyiriwalikow kan an ka jamana kɔnɔ. 

Mali ansanbulu ɛnsitirimantali

Mali ansanbulu ɛnsitirimantali

Ni dɔnkiliw ni dɔnsenw ye, ansanbulu insitirimantali, n’o ye Mali fɔlijɛkuluba dɔ ye, o ye balikukalan ka ɲɛtaa ni Farafinna kanw lakodɔnni nafa fɔ an ye lajɛbonba in kɔnɔ.

Mali jɔnjɔn dara bamanankan na

Ali minnu tɛ bamanankan mɛn, kɛrɛnkɛrɛnnenya la, an teri dunan minnu tun b’a fɛ yen, olu tun b’a dɔn ko min filɛ ka da muso cɛsirilenw fɛ, minnu bɛ Musojɛkuluw ka tɔn na, n’o bɛ hadamaden sɔn fasaw layɛrɛyɛrɛ, o ye Mali jɔnjɔn da kan ye bamanankan na. Mali jɔnjɔn tɛ bamanankan dɔrɔn na, a bɛ da Mali kan caman na, wa lakɔlidenw b’a kalan u ka sigidaw la, ani u ka kan.  (A sɛbɛnnen bɛ sɔrɔ bamanankan na yan.)

Nin marakakɛ min n’a ka sakɔsiba filɛ nin ye, a tɛna se ka nin muso in lafili a ka jago baaraw la, bawo a ye balikukalan kɛ

Ɲɔgɔlɔn, n’o ye catiribɔ jɛkulu lakodɔnnen ye Mali la, n’aw ɲɛ b’o wido la, o ka nin catiri in kɔnɔ, nin marakakɛ in tɛna se ka nin jagokɛla muso in laɲagamin a ka wari dilen na muso ma sanni dɔ sen fɛ. Marakakɛ ko ale ka 6.000 taara muso fɛ sanni sen fɛ. Muso in kalanna balikalan na, a bɛ sɛbɛnni ni jate kɛ bamanankan na. O la, a tɛna sɔn abada marakakɛ ka o kuma fɔlen in ma. A ko marakakɛ ma k’o ye sanni fɛn o fɛn k’ale fɛ kɔsa in, a y’o bɛɛ sɛbɛn. U ye jate bɔ, muso ye tiɲɛ sɔrɔ marakakɛ kan, o min hakili la ko a bɛna se ka muso k’a sago ye bawo a kɛra a kɔnɔ ko muso ye kunfin ye. A kamana ganna o la kosɛbɛ. A ye muso ɲininka ko muso ye nin jate in bɔ cogodi. Muso ko a ma ko ale ye balikukalan kɛ. Aw b’a tɔ faamuya wido kɔnɔ.

Ka fasokan wɛrɛw kalan ka fara i fakan kan, o jɔyɔrɔ ka bon bɛn ni kelenya sabatili la du kɔnɔ ani sigida la.

Mɔgɔ minnu ka kanw tɛ kelen ye, n’olu furula ɲɔgɔn ma, o bɛ na ni gɛlɛya min ye sigida la, du kɔnɔ, ɲɔgɔlɔn mɔgɔw b’o fɔ an ye nin wido sabanan in kɔnɔ. Yan, kuma bɛ bamanan muso dɔ kan, n’o ye forokiya tigi in kɔrɔkɛ den muso ye wido kɔnɔ. A furulen bɛ kɔrɔbɔrɔ muso sigilen in denkɛ ma. Cɛ taara tunga fɛ. A muso ni a ba bɛ sigi la ɲɔgɔn fɛ du kɔnɔ a kɔ fɛ. Muso tɛ kɔrɔbɔrɔkan mɛ, o kama, a tɛ se ka baro kɛ buranmuso fɛ bawo, o fana tɛ bamanankan mɛ. O nana ni gɛlɛyaba de ye buranmuso ninnu ni ɲɔgɔn cɛ bawo, a kɛra denkɛ ba ɲɛ ko buranmuso fitinin tɛ fɛ ka kuma ale fɛ. Ci fɔra denmuso somɔgɔw ye. O la, forokiya tigi in, n’o ye muso fa dɔgɔkɛ ye, o nana ni nin kamalen in ye, ka na ko ɲɛɲini. A bɛ kuma sara kamalen in na, o b’a lase denkɛ ba ma kɔrɔbɔrɔkan na. kɔrɔbɔrɔ muso fana b’a ta fɔ kamalen in ye kɔrɔbɔrɔkan na, o b’o lase denmuso binakɛ ma bamanankan na. U tora o la, fɔ ɲɔgɔn faamuya nana sɔrɔ ko la. Fura min sɔrɔ la bɛnbaliya in na, o de ye, denmuso ka kɔrɔbɔrɔkan kalan walasa a n’a buranw ka bɛn, sigi ka diya.

Wido dɔ fana bɔra jama ye kɛnɛ kan maliden dɔw kan, minnu sera k’u cooko yɔrɔ sɔrɔ baarako sira kan, k’a sababu kɛ balikukalan ye. O fana kɛra sababu ye k’a jira jama na ko balikukalan jɔyɔrɔ ka bon ali dɔbɔli la baara ntaya la jamana kɔnɔ.

Nin balikukalan tɔgɔla don in kow daminɛ kɛra kodumanba ye. Nka, n’a sɔrɔ la n tun ka kan ka hakilina jira kɛ balikukalanko ni an ka fasokan yiriwali kun kan, n tun b’a ɲini jamana ɲɛmɔgɔw ni yiriwa dɛmɛbajɛkuluw bɛɛ fɛ an ka jamana kɔnɔ, ko an k’an jija ka an ka kanw don bala ɛntɛrinɛtiko sira kan. N’a sɔrɔla ko tɛmɛn tɛna se ka kɛ ɛntɛrinɛti kan diɲɛlatigɛ baaraw taabolo la, jɔdaba bɛ Ɛntɛrinɛti la bi Farafinna kanw labaarali n’u  layiriwali fana na. Diɲɛ kɛra bulonba kelen ye bi, jɔyɔrɔ bɛ kan bɛɛ la bulonba min kɔnɔ k’a fɔbaw ka sekow ni dɔnkow n’u sigidakow jira. K’a sababu kɛ ɛntɛrinɛti ye, barajuru tɛ diɲɛ jamanaw ni ɲɔgɔn cɛ tugun,  o sababu kelen na, barajuru tɛ kanw fana ni ɲɔgɔn cɛ tugun. O la, an ka kanw man kan ka kɛ kuma kɛlan dɔrɔn ye tugun, u ka kan ka labɛn ka kɛ baarakɛlanw ye minnu bɛ bɛɛ nafa diɲɛ fan bɛɛ, wa o sababu bɛ se ka bɔ ɛntɛrinɛti la. N’an ka jamanaw weelela ka kɔrɔ ko jamana minnu ma bɔ nɔgɔ la, bi, u bɛ weele ko jamana minnu bɛ bɔnɔgɔla sira kan. O cogo kelen na bi, ɛntɛrinɛti kan, ani lajɛba yɔrɔw la, Farafinna kanw bɛ weele ko kan minnu ma bɔ nɔgɔ la, sini u fana bɛna weele ko kan minnu bɛ bɔnɔgɔla sira kan! An ka kanw bɛna to n’o weele cogo in ye wa? Ɔwɔ, n’an taara nin cogo in na ka ban k’an ka kanw ta bala ɛntɛrinɛtiko sira kan, u labaarali n’u layiriwali sira kan, bawo, u jɔyɔrɔ ɲuman jamana kɔnɔ, diɲɛ kɔnɔ, o bɛna to dibi la, o tɛna lakodɔn yɔrɔjan!

Minɛnko t’a balilan ye tugun, a baara dɔnbagako t’a balilan ye tugun, ni jamana ɲɛmɔgɔw y’a ko taba la, k’u sɛbɛ don a ma, k’o k’u haminanko ye, an ka kanw bɛ kɔbaw ni babaw tigɛ sisan ka kɛ diɲɛmɔgɔw magoɲɛnanw ye.

K’a fɔ ko baara bɛ se ka kɛ ni an ka kanw ye ɛntɛrinɛti kan bi, o tɛ sigananko ye tugun. Kilawiyew ni lozisiyɛliw labɛnna o kama I n’a fɔ SIL Mali ye min kɛ.

Ne  nisɔndiyalen bɛ waati bɛɛ ka kunnafoni di n ka bulɔgu kan bamanankan na  a ka di n ye cogo min ka sɔrɔ n ma gɛlɛya foyi sɔrɔ sɛbɛnni kɛli la.

Kumasen misali dɔ filɛ nin ye bamanankan na Fesibuku kan:

Kumasen misali dɔ filɛ bamanankan na Fesibuku kan

Kumasen misali dɔ filɛ bamanankan na Fesibuku kan

Nin fana ye kumasen misali dɔ ye bamanankan na tiwitɛri kan

kumasen misali  bamanankan na tiwitɛri kan

kumasen misali bamanankan na tiwitɛri kan

Dikisiyɔnɛri camanw bɔra Farafinna kan caman na i n’a fɔ Tubabukan-Bamanankan, ani Tubabukan-Wɔlɔfɔkan

Capture.PNG3

Hakilina ɲuman caman fana bɛ ka waleya ka ɲɛsin an ka fasokanw ma ɛntɛrinɛti kan. Jan Jaki Meriki ka cɛsiri sababu la, n’o ye Faransika ye min ka kɛlɛ ɲɛsinnen bɛ an ka kanw labaarali n’u yiriwali ma, o ka cɛsiri fɛ,  an bɛna baara kɛ minɛnw sɔrɔ ɔdinatɛri kan, baarakɛ minɛn min b’an dɛmɛ k’an ka filiw latilen sɛbɛnni sen fɛ ni ɔridinatɛri ye bamanankan na. (aw ye ja in lajɛ)

Sɔɔni, sikarabulu bɛ bɔ bamanankan na

Sɔɔni, sikarabulu bɛ bɔ bamanankan na

Jan Jaki Meriki  cɛsirilen bɛ fana sikarabulu dɔ labɛnni na bamanankan na. Sɔɔni o fana bɛ bɔ. O na kɛ sababu ye o matarafabaw ma, ka daɲɛ caman dɔn bamanankan na, ka danɲɛ ni  kumasenw  latununi kɛlɛ ani ka kan kalan tulonkɛ sen fɛ, demisɛnw fɛ, walima bɛɛ yɛrɛ fɛ. (Nin na k’o senɲɛ fɔlɔ ye… ne ka miiri la).

Kibaruya duman dɔ fana ye kiwikisi sɔrɔli ye bamanankan na sɔɔni. Kiwikisi ye diɲɛ dɔnnin bulonba ye, n’o bɛ weele ko wikipeja, baara bɛ se ka kɛ nin min ye ka sɔrɔ ɛntɛrinɛti tɛ ɔridinatɛriw ni telefɔniw kan.

Nin baara ɲuman ninnu kɛbagaw ka kan ka fo, k’u waleɲuman dɔn, k’u dɛmɛ, minnu bɛ nin baara ninnu kɛ fu, wa u caman tɛ bɔ Farafinna yɛrɛ.